Dvorac Karas

Naziv Dvorac Karas
Lokacija Horgoš, opština Kanjiža, Srbija
Vreme gradnje 1780-te
Arhitekta Nepoznat
Pravo svojine Javno
Naručilac gradnje Mikloš Karas
Trenutna funkcija Van upotrebe
Klasifikacija u registru zaštićenih spomenika kulture Značajan spomenik kulture (SK 1237)

Istorija horgoške linije porodice Karas, a istovremeno i priča o ponovnom naseljavanju sela Horgoš, počinje sa Miklošem Antalom Karasom sredinom 18. veka. Mladi Karas, poreklom iz južne Slovačke, je izgradio lepu karijeru u 1723. godine ponovo osnovanoj županiji Čongrad:  1739. je izabran za glavnog notara grada Segedina, a par godina kasnije je postao parlamentarni zastupnik županije. Gradski savet ga je 1740-ih zadužio da u ime grada kupi imanja koja je kraljevska riznica dala na prodaju – Horgoš i Sent Peter Pustu. Stvari su se u međuvremenu tako odvile da teritorije u pitanju Mikloš Karas nije kupio gradu, već sebi. Po ugovornoj obavezi je, iako uz poteškoće, 1770-ih uspeo da naseli stepsko područje. Horgoš je ubrzo počeo da se razvija: do devedesetih godina je imao i poštu uz koju su odmorni konji čekali da preuzmu poštanske kočije koje su krenule iz Segedina.

 

Mikloš Karas je 1780-ih započeo izgradnju dvorca ali kao i u slučaju osnivanja sela, ni to nije teklo glatko. Oko 1790. je izgoreo novi trščani krov dvorca. Godina postavljanja nove krovne konstrukcije (1795) je urezana u jednu od greda. Za ulepšavanju dvorca se pobrinuo sin Ištvan nakon Mikloševe smrti. Dao je da se tavanice soba oslikaju freskama, a okolinu dvorca je upotpunio francuskim vrtom. Dvorac je izgrađen u stilu baroknih seoskih dvoraca u Austriji, obogaćen klasicističkim elementima. Najkarakterističniji stilski elementi dvorca su barokni zabat sa ugaonim i lučnim elementima koji kruniše centralni rizalit, kao i mansarda. Plan zgrade u obliku slov L je rezultat kasnije dogradnje, a pretpostavlja je da je to narušilo savršenu  simetriju fasade.

 

Dva sina zemljoposednika, Ištvan i Ferenc, su se onomad zaljubili u istu ženu- Kunigundu Fai, ali kada je Ferenc čuo za bratovljeva osećanja, odrekao se odabrane dame. Svoj život neženje je proveo u  horgoškom majuru. Istoriju porodice Karas su zapisali Ištvanovi potomci, a među njima je bili predsednik višeg suda, župan, izgubljeni sanjar, osnivač sirotišta i tehnolog koji se bavio paprikom.

Nakon Prvog svetskog rata je horgoški letnjikovac napušten, a porodica se preselila na imanje u Seghalomu. Kasnije su se vratili, ali su razne agrarne reforme smanjile imanje. Imre Karas i njegova supruga, grofica Gabriela Lonjai, su preživeli mnoge teškoće. Na jesen 1944., kada su očekivali rođenje petog dete, porodicu su preselili u kuću upravnika imanja, ne ostavivši im vremena čak ni da spakuju odeću za bebu. Stvari iz dvorca su partizani odneli kamionima, a biblioteku su spalili u dvorištu. Porodicu koja je dospela u tešku situaciju je pomagalo stanovništvo sela, što obezbeđujući im namirnice, što pronalazeći i vraćajući poneki predmet od porcelana, činiju, sliku.

 

Dvorac je do 1952. korišćen kao kasarna, ali kakvu god funkciju imao u budućnosti, dočekala ga je sudbina većine objekata u društvenom vlasništvu – nebriga i propadanje. Zbog svega toga, kao i nestručnih intervencija, zgrada je proglašena nefunkcionalnom i stavljena je van upotrebe, što je ubrzalo njeno propadanje. Hitni radovi sanacije i radovi sa ciljem zaštite od daljeg oštećenja ili uništenja su sprovedeni 2007. godine. Uz posetu dvorca koji je sve češće sakriven iza grana drveća, vredi potražiti Zoltana Nađđerđa, lokalnog istoričara, ili potomke porodice Karas koji žive u blizini dvorca. Oni uprkos trenutnom stanja dvorca mogu se sete nakadašnjih slavnih dana.

Post Author: